مسجد عشقعلى از ابنيه قديمه است كه با بناى آب انبار و حمام‌هاى عشقعلى ظاهرا يك مرتبه شده ، و اين مسجد دو قسمت است ، يك قسمت بناء قديمى آن كه داراى سقفى مرتفع و گنبدى آجرى است ، و ديگر قسمت افزوده شده كه بانى آن مرحوم حاج ملا حسين پيشنماز سابق آن مسجد است كه در زمان ناصر الدين شاه ساخته ، و بناء قديم آن ظاهرا در دورهء صفويه يا قبل از آن بوده است . به‌طورى كه مىگويند مقدارى از حمام مردانه و زنانه عشقعلى وقف اين مسجد بوده و هميشه تصدى آن با علماء معروف قم از قبيل آخوند ملا محمد جواد و مرحوم حاج ميرزا محمد ارباب ، و مرحوم آقا شيخ ابو القاسم كبير بوده ، و بر حقير معلوم نشد كه عشقعلى نام بانى اين مسجد و حمام‌ها بوده ، يا به عشق على اين‌ها را ساخته و معروف به عشقعلى بوده است . مسجد بالاسر در ذكر ابنيهء آستانه مقدسه مذكور شد . مسجد صينى مشهور به « پنجه على » تقريبا در وسط شهر و در محله‌اى كه به نام اين مسجد محلهء « پنجه على » مىخوانند واقع شده است . بالاى محراب مسجد جاى پنجه‌اى است كه مىگويند پنجه على است و معلوم است كه اين حرف نبايد اصل صحيحى داشته باشد . ايوان جلو مسجد كتيبه‌اى دارد كه تاريخ آن سال 886 هجرى و بالاى كتيبه آن در كاشى مسطور است : « اين مكان مغيب امامزاده حارث بن موسى الكاظم است » و تاريخ آن كاشى هم سنهء مزبور است ، و منشأ اين حرف هم نمىدانم چيست . اين هم نبايد اصل درستى داشته باشد . مسجد جمكران مسجد جمكران در خارج شهر قم به مسافت يك فرسخ از سمت دروازهء قلعه يا دروازهء كاشان نزديك قريهء جمكران واقع است ، اصل بناء اين مسجد حكايتى دارد كه مرحوم حاج ميرزا حسين نورى در كتاب « نجم الثاقب » « 1 » و « كلمهء طيبه » ذكر نموده و ما از كلمهء طيبه آن

--> ( 1 ) - نام اين كتاب « نجم ثاقب » است . ( د )